Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 71/NQ-CP của Chính phủ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước được đưa vào hoạt động sản xuất nông nghiệp tại Tuyên Quang. Từ thay đổi phương thức chăn nuôi, ứng dụng máy móc vào chế biến đến truy xuất nguồn gốc, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm trên các nền tảng số, nhiều hợp tác xã đã lựa chọn những cách làm phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế.

Thay vì bắt đầu từ những dây chuyền công nghệ quy mô lớn, quá trình đổi mới tại nhiều hợp tác xã được thực hiện từ chính những vấn đề phát sinh trong sản xuất: làm thế nào giảm sức lao động, nâng cao chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản, gia tăng giá trị nông sản và đưa sản phẩm đến với nhiều người tiêu dùng hơn.

Những thay đổi ấy đang dần hình thành một hướng sản xuất mới, trong đó khoa học, công nghệ không chỉ phục vụ sản xuất mà còn tham gia vào cả quá trình chế biến, truy xuất nguồn gốc, quảng bá và mở rộng thị trường cho nông sản địa phương.

Tạo thêm giá trị cho nông sản bằng khoa học, công nghệ

Tại Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp và Dịch vụ Tâm Hương, khoa học, công nghệ được ứng dụng theo hướng hình thành chuỗi sản xuất và gia tăng giá trị cho nông sản.

Ông Nguyễn Đình Tâm, Tổng Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Tâm Hương cho biết, trước đây các hoạt động của đơn vị cơ bản dựa trên phương thức truyền thống trong chăn nuôi, trồng trọt và sản xuất. Sau đó, HTX từng bước tìm tòi, ứng dụng khoa học kỹ thuật.

Một trong những mô hình được lựa chọn là sử dụng đệm lót sinh học trong chăn nuôi lợn, gà.

Từ đệm lót sau quá trình chăn nuôi, HTX tận dụng làm phân hữu cơ để phục vụ sản xuất rau, củ, quả theo hướng hữu cơ. Một vòng tuần hoàn dần được hình thành, giúp tận dụng nguồn phụ phẩm thay vì bỏ đi.

Nhưng Tâm Hương không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu. Để nâng cao giá trị nông sản, HTX đầu tư máy sấy lạnh, máy sấy nhiệt phục vụ chế biến. Theo ông Tâm, công nghệ sấy lạnh giúp giữ màu sắc của sản phẩm, trong khi quá trình chế biến bằng thiết bị góp phần đáp ứng yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm.

"Trước đây, khi hợp tác xã hoạt động chủ yếu theo phương thức thủ công, quá trình sản xuất, kinh doanh mất rất nhiều công sức, trong khi năng suất chưa cao", ông Tâm chia sẻ.

Theo ông, từ khi ứng dụng khoa học kỹ thuật, giá trị sản phẩm của HTX tăng gấp 2-3 lần, năng suất cũng tăng lên. Người lao động trực tiếp giảm bớt sức lao động, trong khi thu nhập được cải thiện.

Cùng với đổi mới công nghệ sản xuất, HTX bắt đầu chuyển đổi cách tiếp cận khách hàng. Sản phẩm được thực hiện truy xuất nguồn gốc, quảng bá trên Facebook và các nền tảng xã hội, hội, nhóm để tiếp cận người tiêu dùng.

Đáng chú ý, từ năng lực chế biến được hình thành, HTX không chỉ giải quyết đầu ra cho sản phẩm của mình mà còn mở rộng liên kết với người dân.

Hiện Tâm Hương liên kết với khoảng 500 hộ có sản phẩm đặc sản, sản phẩm OCOP và nông sản trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang để hỗ trợ tiêu thụ. Với những sản phẩm chưa có chứng chỉ, chứng nhận, HTX liên kết bao tiêu, sau đó sơ chế, chế biến thành sản phẩm có giá trị kinh tế cao hơn trước khi đưa ra thị trường.

Từ sản xuất đơn lẻ đến liên kết vùng nguyên liệu, từ bán nông sản thô đến chế biến, câu chuyện của Tâm Hương cho thấy khoa học, công nghệ có thể trở thành công cụ để kéo dài chuỗi giá trị nông nghiệp, giúp giá trị tạo ra không chỉ nằm ở khâu sản xuất ban đầu.

Không chỉ thể hiện ở quá trình sản xuất, chế biến, những thay đổi về chất lượng, nguồn gốc sản phẩm cũng được người tiêu dùng ghi nhận.

Bà Hoàng Thị Yến, phường Minh Xuân, cho biết bà là khách hàng thường xuyên mua sản phẩm tại cửa hàng Tâm Hương bởi sự tiện lợi và tin tưởng vào chất lượng thực phẩm.

"Trước khi mua, chúng tôi thường xem nguồn gốc sản phẩm, chất lượng và giá cả có đảm bảo hay không để yên tâm sử dụng. Nguồn gốc sản phẩm được ghi rõ trên nhãn mác. Căn cứ vào đó và sự tin tưởng, chúng tôi lựa chọn sử dụng. Trong quá trình sử dụng, tôi thấy sản phẩm cũng đảm bảo nên thường xuyên qua đây mua", bà Yến chia sẻ.

Theo bà Yến, trước đây gia đình chủ yếu mua thực phẩm ngoài chợ, nhưng hiện nay đã lựa chọn mua tại cửa hàng nhiều hơn. Ngoài chất lượng sản phẩm, việc thực phẩm có thể được sơ chế ngay tại cửa hàng cũng tạo thuận lợi cho người tiêu dùng, nhất là những người đi làm về muộn.

Cùng cảm nhận, bạn Huế, xã Hàm Yên, cho biết: "Nguồn gốc, xuất xứ của các sản phẩm ở đây khá rõ ràng. Hoa quả tươi mới, rau sạch sẽ, đảm bảo chất lượng và an toàn vệ sinh. Qua tham quan, tôi thấy chất lượng sản phẩm khá ổn, giá cả cũng hợp lý".

Từ việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất, chế biến đến minh bạch nguồn gốc sản phẩm và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng, chuỗi giá trị mà Tâm Hương hướng tới không chỉ dừng ở việc làm ra nông sản mà còn là đưa sản phẩm đến thị trường theo cách thuận tiện và có giá trị cao hơn.

Công nghệ giải bài toán chất lượng, chuyển đổi số mở rộng thị trường

Với Hợp tác xã Chăn nuôi ong Phong Thổ, phường An Tường, bài toán lại bắt đầu từ một đặc tính rất cụ thể của sản phẩm: lượng nước trong mật ong.

Ông Trần Xuân Phong, Giám đốc HTX cho biết, những ngày đầu thành lập, đơn vị còn sản xuất khá thô sơ, chưa đầu tư nhiều máy móc. Sau khoảng 1-2 năm, khi nhận thấy một số sản phẩm chưa đạt yêu cầu, HTX bắt đầu đầu tư thiết bị, trong đó có máy hạ thủy phần.

Trước đây, mật ong sau khi quay nếu còn nhiều nước, chưa đạt tiêu chuẩn, để lâu có thể bị lên men, bị chua, ảnh hưởng đến chất lượng và khả năng bảo quản. Thực tế đã có thời điểm khách hàng phản hồi, thậm chí một số sản phẩm bị trả lại.

Máy hạ thủy phần được đưa vào để giải quyết chính vấn đề này. Thiết bị giúp giảm lượng nước trong mật, hạn chế tình trạng lên men, kéo dài khả năng bảo quản và góp phần ổn định chất lượng sản phẩm.

Theo ông Phong, sau khi đầu tư máy móc và xử lý được vấn đề mật lên men, chất lượng sản phẩm được nâng lên, người tiêu dùng cũng yên tâm hơn.

Từ câu chuyện của Phong Thổ có thể thấy ứng dụng khoa học, công nghệ ở một HTX đôi khi không bắt đầu bằng những dây chuyền quy mô lớn. Một thiết bị phù hợp, giải quyết đúng điểm nghẽn cũng có thể tạo ra thay đổi trong chất lượng sản phẩm.

Khi bài toán chất lượng dần được giải quyết, HTX tiếp tục tìm đường mở rộng thị trường thông qua chuyển đổi số.

Sản phẩm được giới thiệu trên các trang thương mại điện tử, các nền tảng và cổng thông tin điện tử. Nếu trước đây khách hàng chủ yếu là khách truyền thống trong tỉnh, sau khi tham gia môi trường số, sản phẩm bắt đầu tiếp cận người tiêu dùng ở xa hơn.

"Hiện nay, sản phẩm của hợp tác xã được bán từ Bắc vào Nam, trong đó thị trường phía Nam chiếm phần lớn", ông Phong cho biết.

Chuyển đổi số cũng đặt ra một thách thức khác: kỹ năng số của chính những người đứng đầu HTX.

Ông Phong thừa nhận bản thân không am hiểu nhiều về công nghệ, khả năng tiếp cận không nhanh. Thay vì để điều đó trở thành rào cản, HTX lựa chọn giao công việc cho đội ngũ trẻ hơn, đầu tư để họ được học tập, tập huấn và tiếp cận công nghệ mới.

Những người trẻ đảm nhận việc cập nhật thông tin, ứng dụng các công cụ số và hỗ trợ HTX tiếp cận khách hàng. Từ đó, không gian quảng bá được mở rộng, thị trường không còn bó hẹp trong phạm vi địa phương.

Theo ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang, hiện nay nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh đã ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vào sản xuất.

"Nhiều hợp tác xã đã ứng dụng khoa học kỹ thuật từ công nghệ tưới, chế biến sau thu hoạch, đóng gói đến truy xuất nguồn gốc và quảng bá sản phẩm trên thị trường, giúp sản phẩm của doanh nghiệp, hợp tác xã được nhiều người biết đến", ông Sơn cho biết.

Từ mô hình sản xuất tuần hoàn và chế biến nông sản của Tâm Hương đến những giọt mật ong của Phong Thổ, mỗi HTX có một xuất phát điểm và một bài toán khác nhau. Nhưng điểm chung là khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đang được đưa vào những công đoạn cụ thể của sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

Đó cũng là cách tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW và chương trình hành động của Chính phủ từng bước đi vào đời sống: không chỉ nằm ở những khái niệm lớn về công nghệ hay chuyển đổi số, mà được đo bằng những nông sản được nâng giá trị, những sản phẩm mật ong bảo quản tốt hơn và những đơn hàng đi xa hơn khỏi nơi sản xuất.

Khi công nghệ giải quyết được những vấn đề thực tế và người nông dân, hợp tác xã trở thành chủ thể của quá trình đổi mới, chuyển đổi số mới thực sự trở thành động lực để nâng cao giá trị nông sản và mở rộng không gian phát triển cho kinh tế nông nghiệp ở Tuyên Quang.