Hội nghị thượng đỉnh EU không chính thức này khởi động một quá trình nội bộ để thiết lập điều khoản tương trợ lẫn nhau, có thể thay thế Điều 5 NATO trong tương lai trong trường hợp Mỹ rời khỏi liên minh quân sự. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần đưa ra đe dọa về việc này.

Chiến dịch quân sự toàn diện của Nga vào Ukraine, chiến tranh ở Trung Đông, cuộc khủng hoảng năng lượng ngày càng trầm trọng và tình hình ngân sách dài hạn của EU cũng được đưa ra thảo luận trong cuộc họp tại Cyprus. Tuy nhiên, do tính chất không chính thức của cuộc họp, sẽ không có quyết định nào được đưa ra trong các ngày 23/4 và 24/4. Với tư cách là nước giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng Liên minh châu Âu, Cyprus sẽ là nước chủ nhà.

Thủ tướng Hungary Viktor Orbán sẽ không tham gia cuộc họp này. Ông Orbán là thành viên phục vụ lâu nhất trong Hội đồng châu Âu, người đã thất bại trong cuộc bầu cử Hungary hồi đầu tháng 4 này, kết thúc nhiệm kỳ Thủ tướng Hungary kéo dài 16 năm của ông. Thủ tướng sắp mãn nhiệm Orbán đã quyết định bỏ qua cuộc họp thượng đỉnh cuối cùng trong nhiệm kỳ của mình.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky - người từng xung đột gay gắt với ông Orbán - đã tham dự bữa tối của các nhà lãnh đạo tại Ayia Napa (Cyprus) vào tối 24/4 để trình bày về việc Ukraine gia nhập EU. Mặc dù ông Orbán là người chỉ trích mạnh mẽ nhất việc Ukraine gia nhập EU, các quốc gia khác lại ngần ngại về quá trình mở rộng EU.

Một vấn đề quan trọng khác trong chương trình nghị sự của hội nghị thưởng đỉnh sẽ là cuộc chiến ở Trung Đông và việc đóng cửa eo biển Hormuz - nơi Iran và Mỹ đã áp đặt các lệnh phong tỏa đối đầu. Châu Âu đã đề xuất thành lập một lực lượng đa quốc gia để hộ tống các tàu thương mại và rà phá thủy lôi ở eo biển này. Tuy nhiên, kế hoạch vẫn đang ở giai đoạn rất sơ khai và có thể sẽ không bao giờ được thực hiện.

Tình trạng gián đoạn ở eo biển Hormuz đã khiến giá năng lượng tăng vọt trên khắp châu Âu, làm dấy lên lo ngại về tình trạng thiếu hụt nhiên liệu, nghèo đói và suy thoái kinh tế. Các lãnh đạo EU sẽ thảo luận về một loạt biện pháp mới được Ủy ban châu Âu công bố hồi đầu tuần này, chẳng hạn như chương trình phúc lợi xã hội, giảm thuế, đầu tư vào lưới điện và trợ cấp cho các công nghệ sạch.

Dựa trên kinh nghiệm ứng phó với cuộc khủng hoảng năng lượng vào năm 2022 vốn đã làm tăng đáng kể mức nợ công, Ủy ban châu Âu kêu gọi các quốc gia thành viên cung cấp những biện pháp cứu trợ có mục tiêu và tạm thời, có thể nhanh chóng đình chỉ khi giá dầu bắt đầu giảm.

Trong cuộc họp, các lãnh đạo châu Âu sẽ thảo luận về mô hình ngân sách dài hạn của EU trong tương lai, với đề xuất của Ủy ban châu Âu là 2.000 tỷ Euro trong giai đoạn 7 năm từ năm 2028 - 2034. Hầu hết các quốc gia EU đều muốn giảm con số tổng ngân sách, nhưng họ lại bất đồng về việc nên cắt giảm khoản mục nào.

Mục tiêu tại cuộc họp là đạt được thỏa thuận về ngân sách EU mới vào cuối năm nay, vì năm 2027 sẽ chứng kiến các cuộc bầu cử quan trọng ở Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Ba Lan.