Nhu cầu dữ liệu bùng nổ, hạ tầng chưa theo kịp

Theo khảo sát của công ty công nghệ Synology công bố tại TP Hồ Chí Minh, 91% người tham gia tại Việt Nam cho rằng hạ tầng sẵn sàng cho AI có vai trò quan trọng đối với hiệu quả quy trình và năng suất làm việc. AI được ứng dụng càng rộng, yêu cầu đối với dữ liệu càng cao. Doanh nghiệp không chỉ cần dữ liệu đủ chất lượng, dễ khai thác mà còn phải kiểm soát được cách dữ liệu được sử dụng trong toàn hệ thống.

Áp lực này hiện rõ ở tầng hạ tầng. Báo cáo Asia Pacific Data Centre Investment Landscape 2026 của Cushman & Wakefield (C&W) dự báo tổng giá trị tài sản trung tâm dữ liệu đang vận hành tại châu Á – Thái Bình Dương (APAC) sẽ vượt 950 tỷ USD vào năm 2030, với nhu cầu hơn 280 tỷ USD vốn đầu tư mới. Dù chiếm hơn 60% dân số thế giới, APAC mới sở hữu 22% tổng công suất trung tâm dữ liệu đang vận hành toàn cầu.

Trong bức tranh đó, Việt Nam là thị trường thiếu hụt nguồn cung lớn nhất khu vực, với khoảng 1,4 triệu người trên mỗi MW công suất vận hành. Riêng tại TP Hồ Chí Minh, nguồn cung đang phát triển trong nửa đầu năm 2026 đạt 68MW, cao hơn gấp đôi công suất hiện hữu. Một số dự án quy mô lớn đã được khởi động, như Stavian Digital Park với mục tiêu 300MW cho giai đoạn 1 vào năm 2030, trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp tối thiểu 30% GDP.

"Chúng ta đang bước vào giai đoạn mà khả năng sẵn sàng của hạ tầng sẽ trở thành yếu tố quyết định trong việc phân bổ vốn", ông Andrew Green, Giám đốc Nhóm Trung tâm Dữ liệu khu vực APAC của Cushman & Wakefield, nhận định.

Tuy nhiên, hạ tầng mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại, khó hơn, nằm ở cách mỗi doanh nghiệp quản trị và bảo vệ dữ liệu của chính mình.

Khảo sát của Synology cho thấy 56,7% người tham gia tại Việt Nam xem bảo mật và quyền riêng tư dữ liệu là thách thức khi ứng dụng AI, mức cao nhất trong các lựa chọn. Xếp ngay sau là chất lượng, khả năng tiếp cận dữ liệu và chi phí triển khai. Nói cách khác, doanh nghiệp phải cùng lúc giải hai bài toán: dữ liệu có đáng tin cậy không, và đầu tư bao nhiêu là đủ.

Nỗi lo này có cơ sở thực tế. Theo VNPT Cyber Immunity, chỉ trong nửa đầu năm 2025, Việt Nam ghi nhận 155 triệu bản ghi dữ liệu bị rò rỉ và 4,5 triệu tài khoản bị lộ lọt, tăng 21% so với cùng kỳ. 

Khi AI được kết nối với ngày càng nhiều nguồn dữ liệu nội bộ, diện rủi ro cũng mở rộng theo. Đáng chú ý, khảo sát chỉ ra một khoảng cách lớn giữa "có công cụ" và "đủ năng lực". 97,6% người tham gia cho biết tổ chức của họ đã triển khai các công cụ bảo vệ dữ liệu. Nhưng chỉ 19,1% rất tự tin có thể nhanh chóng phục hồi sau một cuộc tấn công ransomware mà vẫn bảo vệ được dữ liệu sao lưu.

Điều đó cho thấy việc đã có quy trình sao lưu chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp thực sự kiểm soát được rủi ro.

"Khi doanh nghiệp mở rộng hạ tầng dữ liệu, họ cũng cần có sự tin tưởng rằng các dịch vụ thiết yếu có thể được phục hồi khi xảy ra gián đoạn", ông Henry Nguyễn, Quản lý Kinh doanh Synology Việt Nam, cho biết.

Hành lang pháp lý siết chặt, tuân thủ không còn là lựa chọn

Song song với rủi ro kỹ thuật, doanh nghiệp Việt cũng cần thích ứng và tiến ra vùng sáng dần khi các quy định pháp luật dần định hình cuộc chơi. Theo một chuyên gia an ninh mạng, dữ liệu của một số doanh nghiệp dịch vụ, tư vấn khách trước đây "thường do họ mua". Từ đầu năm nay, loạt quy định pháp luật mới có hiệu lực như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (1/1/2026), Luật Trí tuệ nhân tạo (1/3/2026) và Luật An ninh mạng mới (1/7/2026) dần định hình sân chơi cho các doanh nghiệp khi bước vào nền kinh tế số.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2026 đặt ra mức chế tài có tính răn đe cao, mức phạt có thể gấp 10 lần thu nhập bất hợp pháp hoặc hàng tỷ đồng (xem bảng). Doanh nghiệp nhỏ và khởi nghiệp được lựa chọn chưa áp dụng một số nghĩa vụ như đánh giá tác động hay lập bộ phận bảo vệ dữ liệu trong 5 năm đầu, nhưng không được miễn trách nhiệm bảo vệ dữ liệu.

Quy định về chuyển dữ liệu xuyên biên giới đặc biệt đáng lưu ý trong bối cảnh AI, bởi nhiều công cụ AI phổ biến xử lý dữ liệu trên máy chủ đặt ở nước ngoài. "Một thao tác tưởng như đơn giản, như đưa dữ liệu khách hàng vào một dịch vụ AI công cộng, có thể kéo theo nghĩa vụ pháp lý mà doanh nghiệp chưa lường hết", một chuyên gia tư vấn doanh nghiệp nói.

Nghị định 142/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành luật, có hiệu lực từ 1/5/2026, yêu cầu gắn nhãn nội dung do AI tạo sinh. Tổ chức vi phạm có thể bị phạt tới 2 tỷ đồng. Các hệ thống AI trong lĩnh vực y tế, giáo dục, tài chính đã vận hành trước ngày luật có hiệu lực được dành 18 tháng để đáp ứng nghĩa vụ tuân thủ. Trong khi đó, Luật An ninh mạng mới đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn về xác thực tài khoản người dùng, quản lý và lưu trữ dữ liệu.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, doanh nghiệp không thể tách rời phòng thủ kỹ thuật khỏi yêu cầu pháp luật, và chi phí tuân thủ cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư thay vì gánh nặng.

Từ "có công cụ" đến phải "kiểm soát được"

Trước thách thức rủi ro và tuân thủ quy định pháp luật, chiến lược đầu tư hạ tầng của doanh nghiệp đang dịch chuyển. Khoảng 75% người tham gia khảo sát của Synology cho biết ưu tiên hạ tầng tại chỗ hoặc mô hình kết hợp giữa hệ thống nội bộ và điện toán đám mây cho các nhu cầu dữ liệu liên quan đến AI. 71,3% coi tăng cường bảo mật dữ liệu là một trong những ưu tiên hàng đầu khi nâng cấp hạ tầng.

Lý do được công ty công nghệ này lý giải là mô hình này giúp doanh nghiệp giữ quyền kiểm soát trực tiếp với thông tin nhạy cảm, đồng thời chủ động lựa chọn cách tích hợp dịch vụ đám mây. Đây cũng là cách để doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn dữ liệu nào được phép rời khỏi hệ thống, phù hợp với yêu cầu ngày càng chặt về dữ liệu xuyên biên giới.

Từ kết quả khảo sát, Synology nêu ba ưu tiên đầu tư chính của lãnh đạo doanh nghiệp. Thứ nhất là hạ tầng dữ liệu phù hợp nhu cầu xử lý nhưng bảo đảm an toàn, dễ quản lý. Thứ hai là khả năng chống chịu trước rủi ro an ninh mạng, với bản sao lưu được bảo vệ và khả năng phục hồi đã được kiểm chứng. Thứ ba là ứng dụng AI trong môi trường làm việc để tăng năng suất mà vẫn giữ quyền kiểm soát dữ liệu.

Bài toán chi phí cũng không nhỏ. Ở cấp độ trung tâm dữ liệu, C&W ước tính cơ sở hạ tầng sẵn sàng cho AI đòi hỏi chi phí đầu tư cao hơn 25–35% so với trung tâm dữ liệu truyền thống. Với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc phải cân nhắc kỹ hơn giữa tốc độ ứng dụng AI và năng lực bảo vệ dữ liệu đi kèm.

"AI tạo ra giá trị khi giúp con người làm việc tốt hơn và cho phép doanh nghiệp phản hồi hiệu quả hơn trước nhu cầu của khách hàng", ông Antoine Yang, Quản lý Synology khu vực Đông Nam Á, nhấn mạnh. Theo ông, điều quan trọng là duy trì được những lợi ích đó khi quy mô ứng dụng mở rộng, với nguồn dữ liệu đáng tin cậy và phương án phục hồi khi xảy ra gián đoạn.

Trong kỷ nguyên AI, quản trị dữ liệu vì thế không còn là câu chuyện riêng của bộ phận công nghệ, mà là bài toán quản trị rủi ro và tuân thủ ở cấp lãnh đạo. "Khi doanh nghiệp có thể tin tưởng vào cách dữ liệu của mình được quản lý và bảo vệ, họ sẽ có vị thế tốt hơn để biến các sáng kiến AI thành những kết quả kinh doanh bền vững", ông Henry Nguyễn nói.