Động thái này mở đường cho việc bác bỏ nhanh hơn những hồ sơ được đánh giá là khó đáp ứng điều kiện bảo hộ quốc tế và được xem là bước tiến lớn trong triển khai Hiệp ước Di trú và Tị nạn EU năm 2024. Trọng tâm cải cách nằm ở việc sửa đổi khái niệm "quốc gia thứ ba an toàn" và lập danh sách chung toàn EU về "quốc gia xuất xứ an toàn" - điều chưa từng có trước đây.

Theo cách tiếp cận mới, các nước thành viên sẽ có nhiều quyền hơn trong việc tuyên bố đơn tị nạn không được xét nội dung. Quy định mới cho phép áp dụng khái niệm "quốc gia thứ ba an toàn" theo ba hướng: không còn cần mối liên hệ giữa người nộp đơn và quốc gia đó; việc quá cảnh qua quốc gia thứ ba được xem là đủ điều kiện áp dụng; có thỏa thuận song phương để quốc gia thứ ba xử lý đơn tị nạn - ngoại trừ trường hợp trẻ vị thành niên không có người đi kèm.

Người kháng cáo quyết định không đủ điều kiện sẽ không còn mặc nhiên được ở lại EU trong thời gian xem xét, dù vẫn có quyền xin phép cơ quan tư pháp.

Bộ trưởng Nhập cư Đan Mạch Rasmus Stoklund hoan nghênh quyết định của Hội đồng, cho rằng quy định mới sẽ chấm dứt "những động lực sai lệch" khiến người di cư bất hợp pháp gia tăng. "Chúng ta cần kiểm soát tốt hơn và ngăn chặn các nhóm buôn người quyết định ai được đến châu Âu", ông nói.

Cùng lúc, EU lần đầu tiên phê chuẩn danh sách chung gồm Bangladesh, Colombia, Ai Cập, Morocco, Kosovo, Ấn Độ và Tunisia - nơi mà ứng viên đến từ các nước này sẽ chịu quy trình thẩm tra nhanh, có thể thực hiện ngay tại biên giới hoặc khu quá cảnh.

Các quốc gia ứng cử viên gia nhập EU cũng sẽ mặc định được coi là "an toàn", trừ khi xảy ra xung đột, áp dụng biện pháp hạn chế quyền cơ bản hoặc có tỷ lệ chấp thuận tị nạn trên 20% trong EU. Ủy ban châu Âu sẽ được trao quyền tạm đình chỉ hoặc điều chỉnh đánh giá đối với một quốc gia nếu tình hình xấu đi. Các nước thành viên vẫn có thể duy trì danh sách quốc gia an toàn riêng.

Trong khi nhiều Btrưởng EU cho rằng cải cách mới sẽ giúp tăng tốc trục xuất và khôi phục lòng tin của người dân, các nhóm nhân quyền như Ân xá Quốc tế cảnh báo hệ thống mới "gây tổn hại sâu sắc đến người xin tị nạn", thậm chí bị ví như chính sách siết nhập cư dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump tại Mỹ.

Với lập trường của Hội đồng đã được thông qua, EU sẽ bước vào vòng đàm phán quyết định với Nghị viện châu Âu nhằm hoàn thiện văn bản luật trước khi kế hoạch cải cách chính thức dự kiến áp dụng từ năm 2026.