Tạo sức bật cho xuất khẩu gạo

Bộ Công Thương vừa tổ chức Hội nghị phổ biến Nghị định số 365 của Chính phủ về kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu gạo tại Đồng Tháp. Nhiều quy định mới thu hút đông đảo thương nhân quan tâm.

Một trong những yêu cầu đáng chú ý của Nghị định là thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo phải thường xuyên duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 5% lượng gạo đã xuất khẩu trong 6 tháng gần nhất.

Quy định này nhằm góp phần tiêu thụ thóc, gạo hàng hóa, bảo đảm lợi ích người trồng lúa, cân đối xuất khẩu với tiêu dùng trong nước và bình ổn giá gạo.

Hằng năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công Thương và các địa phương trọng điểm sản xuất lúa, gạo cân đối nhu cầu tiêu dùng, dự trữ lưu thông để định hướng lượng gạo hàng hóa xuất khẩu.

Chuẩn hóa chuỗi xuất nhập khẩu gạo

Chính phủ ban hành Nghị định 365 về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo với nhiều điểm mới có hiệu lực kể từ đầu tháng này.

Có thể thấy Nghị định đánh dấu bước điều chỉnh đáng chú ý trong quản lý một ngành hàng xuất khẩu chiến lược, bảo đảm hoạt động kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu gạo được thực hiện thống nhất, minh bạch, đúng quy định pháp luật; đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của thương nhân.

Chục năm tham gia xuất khẩu gạo, theo ông Phạm Thái Bình (Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Trung An), Nghị định 365 có nhiều đổi mới. Đáng chú ý là việc cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa hồ sơ và rút ngắn thời gian cấp phép. Qua đó, tăng tính tự chủ cho các doanh nghiệp trong ngành.

"Nới lỏng" nhưng không "buông lỏng", Nghị định 365 cũng quy định chặt chẽ hơn về chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, việc thiết lập chuỗi dữ liệu "khai lý lịch" xuyên suốt từ ruộng đến cảng nhằm truy xuất, minh bạch nguồn gốc hàng hóa.

Hiện cả nước có hơn 150 doanh nghiệp đủ điều kiện xuất khẩu gạo. Mỗi năm, ngành hàng này mang về hơn 4 tỷ USD. Việc thiết lập các chính sách thông thoáng, tập trung nâng cao chất lượng và đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế… là bước tiến để ngành gạo nước ta phát triển bền vững .

Sẽ chấm điểm tiến độ tín nhiệm thương nhân xuất khẩu gạo

Điểm đáng chú ý nhất từ Nghị định mới là hệ thống tiêu chí và thang điểm chi tiết nhằm đánh giá, xếp hạng mức độ tín nhiệm của các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo. Theo đó, mức độ tín nhiệm của thương nhân xuất khẩu gạo được đánh giá theo thang điểm từ 0 đến 100.

Điểm tín nhiệm chung của doanh nghiệp là trung bình cộng của các tiêu chí thành phần được quy định cụ thể tại Nghị định số 365. Hệ thống đánh giá tín nhiệm bao gồm 10 nhóm tiêu chí toàn diện, phản ánh năng lực và việc tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng có thể bị trừ điểm nếu thực hiện báo cáo chậm, thiếu thông tin, thông tin không chính xác hoặc không đúng quy định. Như vậy, khi cơ chế mới vận hành, mức độ tín nhiệm sẽ tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận hợp đồng tập trung.

Doanh nghiệp cần nhìn xa hơn mục tiêu tăng lượng xuất khẩu để chuẩn bị các điều kiện được đánh giá trong quá trình kinh doanh. Cách chấm điểm mức độ tín nhiệm sẽ chính thức áp dụng từ đầu năm 2028.

Đáng chú ý, mức độ tín nhiệm không chỉ mang tính đánh giá tuân thủ. Đây còn là một tiêu chí để lựa chọn thương nhân đầu mối giao dịch và phân bổ hợp đồng tập trung.

Như vậy, về dài hạn, lợi thế có thể không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp "đủ điều kiện xuất khẩu", mà còn nằm ở năng lực vận hành, lịch sử tuân thủ, khả năng liên kết vùng nguyên liệu và chất lượng hệ thống logistics.

Còn về lâu về dài doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế nguồn cung hay giá bán thấp. Các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, dư lượng, chất lượng và khả năng đáp ứng quy định của từng thị trường đang ngày càng tác động trực tiếp tới khả năng ký và duy trì hợp đồng.

Ông Alisher Mirzabaev - Chuyên gia Khoa học cao cấp, Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI) đánh giá: "Trong môi trường cạnh tranh hiện nay, đương nhiên chúng ta vừa phải đảm bảo chất lượng, vừa phải giúp bà con nông dân có những đối tác, thương lái và các bên tham gia chuỗi giá trị thực sự tin cậy để tiêu thụ sản phẩm của mình. Bất kỳ khung giá xuất khẩu nào cũng cần kết hợp một cách cẩn trọng giữa mức giá cạnh tranh và các yếu tố chất lượng".