Bà Trần Tố Nga - công dân Pháp gốc Việt - đã kiện 14 tập đoàn hóa chất Mỹ liên quan đến chất độc da cam/dioxin được sử dụng trong chiến tranh tại Việt Nam. Phiên tòa thu hút hàng trăm người tham dự, trong đó có người Việt tại Pháp, bạn bè Pháp và những người ủng hộ đến từ nhiều nước châu Âu.

Sau 17 năm theo đuổi vụ kiện, bà Trần Tố Nga tiếp tục đi qua một cánh cửa pháp lý mới trong hành trình đòi công lý cho các nạn nhân chất độc da cam. Bên trong phòng xử án của tòa án Pháp, hàng trăm người đến tham dự khiến phòng xử chật kín. Tòa phải bố trí thêm nhiều ghế cho những người có mặt. Một mình bước vào tòa, nhưng bà Nga không đơn độc.

Bà Trần Tố Nga nói: "17 năm, 17 năm chứ không phải 10 năm. Ở tuổi 85, tôi không chờ gì hết. Nhưng điều làm cho tôi có đủ can đảm và đủ sức để đi tiếp là hơn 4 triệu, gần 5 triệu nạn nhân chất độc da cam đang chờ. Và các nạn nhân không chỉ ở Việt Nam, còn hàng nghìn nạn nhân tại Mỹ và những nơi khác".

Trọng tâm của phiên giám đốc thẩm lần này không phải là xét xử ngay trách nhiệm bồi thường mà là xem liệu các công ty hóa chất Mỹ có thể tiếp tục viện dẫn quyền miễn trừ tài phán để tránh bị xét xử tại Pháp hay không.

Ông Paul Mathonnet - luật sư tại Hội đồng Nhà nước và Tòa Phá án Pháp - cho biết: "Vấn đề đặt ra trước Tòa Phá án là làm rõ rằng các doanh nghiệp Mỹ bị bà Trần Tố Nga kiện không thể viện dẫn quyền miễn trừ tài phán của chính phủ Mỹ, và vụ việc do đó cần phải được xét xử".

Theo phía bà Trần Tố Nga, các công ty hóa chất là doanh nghiệp thương mại, sản xuất và cung cấp sản phẩm theo đơn đặt hàng. Vì vậy, họ không thể được coi như một phần của chính phủ Mỹ để tránh bị xét xử.

Ông Bertrand Repolt - luật sư của bà Trần Tố Nga, thuộc Văn phòng Luật sư Bourdon và Cộng sự - phát biểu: "Chúng tôi cho rằng các công ty Mỹ không thể viện dẫn quyền miễn trừ tài phán, bởi họ đã thực hiện một hành vi thương mại. Đó là các công ty thương mại tư nhân đáp ứng một đơn đặt hàng công theo một số yêu cầu kỹ thuật".

Một diễn biến được đánh giá tích cực tại phiên tòa là quan điểm của công tố viên theo hướng ủng hộ việc hủy bản án phúc thẩm. Nếu Tòa án Pháp chấp thuận, vụ kiện có thể được đưa trở lại các cấp xét xử để xem xét sâu hơn về bản chất hồ sơ.

Phán quyết của Tòa Phá án Pháp dự kiến được công bố sau khoảng 4 tuần. Dù kết quả ra sao, vụ kiện của bà Trần Tố Nga đã trở thành một dấu mốc quan trọng trong hành trình đưa vấn đề chất độc da cam/dioxin ra trước công luận và hệ thống tư pháp quốc tế.